Wetenschap: wat het is — en wat het niet is

De wetenschap “volgen” = cognitief dissonant. Als volgen betekent haar als autoriteit te gehoorzamen. Volgen kan ook andere betekenissen hebben, zoals de wens hebben geinformeerrd te blijven ten aanzien van een bepaald onderwerp, zoals wetenschap. 

Wetenschap is een hulpmiddel, geen geloofssysteem

Wetenschap is een manier om meer te weten te komen over de wereld. Het maakt gebruik van observaties, experimenten en metingen om modellen te bouwen die helpen verklaren hoe dingen werken. Het is geen religie, het vertelt ons niet wat moreel goed of fout is en het levert geen absolute waarheid. Wetenschappelijke verklaringen staan altijd open voor verbetering of herziening.

Wetenschap gaat vooruit door vragen te stellen

Vooruitgang in de wetenschap komt voort uit het stellen van moeilijke vragen, het toetsen van ideeën en het controleren van elkaars werk. Debat, kritiek en replicatie zijn essentieel. Wanneer wetenschappelijke conclusies worden behandeld als regels die zonder meer moeten worden gevolgd, begint het proces dat wetenschap betrouwbaar maakt, te falen.

Er is geen enkele, definitieve ‘wetenschap’

Wetenschap omvat altijd onzekerheid, onenigheid en concurrerende verklaringen. Zeggen dat ‘de wetenschap vaststaat’ kan misleidend zijn, omdat wetenschappelijk inzicht altijd in ontwikkeling is. Wat we hebben zijn de beste verklaringen die op dit moment beschikbaar zijn, geen definitieve antwoorden.

Wetenschap wordt gedaan door mensen, en mensen maken fouten

Wetenschappers zijn mensen. Ze kunnen worden beïnvloed door vooringenomenheid, carrièredruk, financieringsbronnen of sociale verwachtingen. Hoewel wetenschappelijke methoden zijn ontworpen om fouten te verminderen, kunnen ze deze niet volledig uitsluiten. Daarom zijn transparantie, peer review en voortdurende controle zo belangrijk.

Een belangrijk idee: wetenschappelijke beweringen moeten toetsbaar zijn (falsificatie)

Een van de belangrijkste kenmerken van wetenschap is dat ideeën open moeten staan voor weerlegging. Een wetenschappelijke bewering moet duidelijke voorspellingen doen die kunnen mislukken als het idee onjuist is. Als een bewering niet kan worden getoetst of weerlegd, is deze niet wetenschappelijk.

Waarom het falsificatieprincipe belangrijk is

Het falsificatieprincipe, dat het duidelijkst door Karl Popper is verwoord, onderscheidt wetenschap van dogma. Een wetenschappelijke theorie moet risicovolle voorspellingen doen – beweringen die bij observatie kunnen worden weerlegd. Deze eis zorgt ervoor dat wetenschap zichzelf corrigeert in plaats van zichzelf rechtvaardigt.

Falsificatie beschermt de wetenschap tegen ideologie. Zonder falsificatie kunnen theorieën eindeloos worden aangepast aan elke uitkomst, waardoor ze immuun worden voor kritiek en niet meer te onderscheiden zijn van geloofssystemen. Door kwetsbaarheid voor fouten te eisen, behoudt falsificatie de wetenschap als een open, kritische onderneming in plaats van een gesloten doctrine.

Falsifieerbaar:

“Alle zwanen zijn wit.”

Eén enkele zwarte zwaan zou bewijzen dat dit onjuist is.

Niet falsifieerbaar:

“Sommige zwanen hebben misschien een magische kleur die alleen verschijnt als niemand kijkt.”

Er is geen manier om deze bewering te controleren.

“Een goed wetenschappelijk idee is een idee waarvan je je kunt voorstellen hoe het onjuist zou kunnen worden bewezen.”